Kilkusetstronicowe faktury, dodatkowa prowizja od wydatków, opłaty za wynajem biur, parkingi, sprzątanie oraz kilkadziesiąt tysięcy dolarów za przeprowadzkę pracownika między amerykańskimi stanami – tak według ustaleń dziennikarskich wyglądają kulisy przygotowań do budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej na Pomorzu. Sprawa wywołuje poważne pytania o koszty jednej z największych inwestycji w historii Polski.
Podpisana z amerykańskimi partnerami umowa pomostowa pozwala na obciążanie polskiej spółki Polskie Elektrownie Jądrowe (PEJ) szerokim katalogiem kosztów. Chodzi o konsorcjum Westinghouse-Bechtel, które odpowiada za realizację elektrowni jądrowej w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino w gminie Choczewo. Jedna z firm wchodzących w skład konsorcjum przesyła co miesiąc faktury liczące nawet kilkaset stron, doliczając do poszczególnych wydatków dodatkowe 10 procent prowizji.
Wśród wydatków, które miała pokrywać polska strona, wymieniono między innymi kilkadziesiąt tysięcy dolarów za przeprowadzkę ważnego amerykańskiego pracownika między stanami w USA, ponad 100 dolarów za wydanie paszportu pracownikowi przyjeżdżającemu do Polski, a także comiesięczne koszty wynajmu powierzchni biurowych, miejsc parkingowych oraz wydatki na sprzątanie i obsługę administracyjną partnerów z USA. Byli pracownicy PEJ oceniają warunki współpracy krytycznie, twierdząc, że polska strona zaakceptowała umowy oparte w dużej mierze na amerykańskich wzorcach i nie zabezpieczyła w wystarczającym stopniu własnych interesów. Opisane mechanizmy rozliczeń wynikają z relacji informatorów, ponieważ pełna dokumentacja kontraktowa nie jest publicznie dostępna.
Sytuację wokół inwestycji komplikują również inne zdarzenia. 4 listopada zatrzymano dwóch menedżerów związanych z Westinghouse – Mirosława K. i Roberta N. Usłyszeli oni zarzuty dotyczące niedopełnienia obowiązków i wyrządzenia szkody majątkowej w wielkich rozmiarach w związku ze sprawą Elektrowni Ostrołęka. Po zastosowaniu poręczeń majątkowych zostali zwolnieni, a postępowanie jest w toku. Zatrzymania te zbiegły się z rozmowami o zamówieniach kluczowych elementów elektrowni jądrowej, a komplikacje dotyczyły m.in. zaliczek na komponenty sięgających miliarda złotych. 19 listopada PEJ i konsorcjum Westinghouse-Bechtel podpisały jednak list intencyjny dotyczący rozszerzenia zamówień takich komponentów, co ma pomóc w utrzymaniu harmonogramu.
Do doniesień odniósł się minister energii Miłosz Motyka. Podczas konferencji P-TEC w Warszawie zaznaczył, że nie może potwierdzić przedstawionych informacji, a część danych kontraktowych ma charakter poufny. Zapewnił jednocześnie, że przygotowywana główna umowa na budowę elektrowni ma chronić interesy polskich podatników.
Wątpliwości co do organizacji projektu wyraziła wcześniej Najwyższa Izba Kontroli, która w październiku opublikowała krytyczny raport. Kontrolerzy wskazali na problemy organizacyjne, kadrowe i opóźnienia, a także na fakt, że amerykańską technologię wybrano w 2022 roku bez wcześniejszego przygotowania spójnego modelu finansowo-biznesowego. NIK ostrzega przed ryzykiem kolejnych opóźnień.
Pierwsza polska elektrownia jądrowa ma powstać w gminie Choczewo, niedaleko Lęborka. Jest to strategiczna inwestycja mająca kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego kraju, rozwoju infrastruktury oraz nowych miejsc pracy na Pomorzu. Uruchomienie pierwszego bloku elektrowni zaplanowano na 2036 rok.







